De val van de dollar

De val van de Dollar

De individuele consument kan eenvoudig berekenen hoeveel hij in een jaar overhoudt of tekortkomt. Zijn inkomsten minus zijn uitgaven geven het saldo aan dat hij over een heel jaar overhoudt of tekortkomt. Voor een individueel bedrijf of bijvoorbeeld de overheid als geheel gaat hetzelfde eenvoudige rekensommetje op. Maar hoe zit het nu met een economie als geheel?

Ten eerste is er het saldo met het buitenland, het betalingsbalanssaldo. Indien een land meer uitvoert dan invoert ontstaat er een overschot op de lopende rekening van de betalingsbalans.

Ten tweede is er ook nog het saldo van de consumenten, in economen-taal: het saldo van de gezinnen. Indien consumenten als geheel meer sparen dan lenen dan spreken we van een spaaroverschot.

Ten derde is er nog de overheid. Indien de overheid meer inkomsten heeft dan uitgaven dan spreken we van een begrotingsoverschot. In vrijwel de hele westelijke wereld geeft de overheid echter jaar op jaar meer uit dan ze ontvangt. Meestal spreken we dus van een begrotingstekort.

Deze drie saldo’s bepalen samen hoeveel een economie in zijn geheel jaarlijks overhoudt of tekortkomt. En het saldo van de bedrijven dan zult u zeggen? Per saldo, even afgezien van de transacties met het buitenland die in het betalingsbalanssaldo zijn verwerkt, staat dit altijd op nul. Bedrijven die geld lenen om te investeren worden immers voor hetzelfde bedrag gecompenseerd door bedrijven die geld uitlenen (banken) en winsten vloeien uiteindelijk via dividenden terug naar de gezinnen, terwijl ingehouden winsten via investeringen ook weer terugvloeien naar andere bedrijven.

In Nederland kennen we al decennia lang een overschot op de betalingsbalans, een spaaroverschot bij de gezinnen en een tekort op de overheidsbegroting. Deze drie factoren tesamen zorgden in de pre-euro tijd onder andere voor de sterke positie van de gulden. Landen als Duitsland en Japan kenden ook decennia lang op twee van deze drie balansen een overschot, soms zelfs op drie.

In de Verenigde Staten is al enige decennia lang sprake van een tekort op de betalingsbalans, een spaartekort bij de gezinnen (of slechts een gering overschot) en een gigantisch overheidstekort. De Amerikaanse economie als geheel komt jaar op jaar tekort, als een huisvrouw met een gigantisch gat in haar hand. Alle drie de balansen zijn jaar op jaar negatief, er wordt meer ingevoerd dan uitgevoerd, gezinnen nemen meer geld op dan ze sparen en de overheid geeft meer geld uit dan ze binnen krijgt.

Hoe kan de Amerikaanse economie dit volhouden? Antwoord: door hulp uit het buitenland. Alle Amerikaanse tekorten worden gefinancieerd door het buitenland. In de jaren tachtig en negentig waren het vooral Japan, Groot-Brittannie, Nederland en de Golfstaten die de Amerikaanse tekorten financierden door de koop van schatkistpapier en door rechtstreekse investeringen in bedrijven. Tegenwoordig is China de veelvraat van Amerikaans schatkistpapier.

Wat betekent dit voor Amerika zelf. Ten eerste wordt Amerika minder en minder Amerikaans en wordt het steeds afhankelijker van het buitenland dat een steeds groter deel van haar schulden bezit. Een ander effect is op termijn waarschijnlijk nog funester voor de Amerikaanse economie: namelijk de druk op de dollar. Door de drie genoemde tekorten ontstaat er steeds minder vraag naar dollars waardoor de koers van de dollar op termijn wel omlaag moet.

Een koersdaling van de dollar is toch goed voor de export van Amerika? In eerste instantie wel, maar een lagere dollarkoers zorgt ook door middel van hogere importprijzen voor een hogere inflatie. Inflatie is altijd slecht voor een economie. Inflatie leidt tot een hogere rente en tot minder investeringen. Bovendien leidt een lagere dollarkoers tot minder economische en politieke macht voor de V.S. Heden ten dage wordt de dollar nog algemeen door de centrale banken van andere landen als reserve-valuta gebruikt. Als de dollar eenmaal een flink stuk lager staat zullen veel centrale banken hiervoor huiverig worden.

De fundamentele zwakte van de Amerikaanse economie is samengevat het feit dat ze jaar in jaar uit meer uitgeeft dan ze binnenkrijgt. Vrijwel alle economen zijn het erover eens dat dit op termijn tot een lagere dollarkoers leidt. Mocht de koers van de dollar in korte tijd flink lager worden dan is er bovendien kans op een zichzelf versterkend effect, waardoor de gevolgen nog desastreuzer kunnen worden.

Auteur: Rene Helgers, 11 december 2006